Wonen en emigreren naar Portugal: de geldkant, van inkomen en registratie tot je Nederlandse woning

Geen visum, wel een registratie

Wie uit Nederland naar Portugal wil verhuizen, hoeft geen visum aan te vragen en geen Golden Visum. Als burger van de Europese Unie mag je er wonen en werken. Dat is het eerste nuttige nieuws, want veel van wat je online leest over "emigreren naar Portugal" gaat over mensen van buiten de EU. Voor jou speelt die route niet.

Wat er wel verandert, is dat je je moet laten registreren als je langer blijft dan drie maanden. Volgens de pagina van het Portugese migratieagentschap AIMA heet het stuk certificado de registo de cidadão da União Europeia. Je vraagt het aan bij de câmara municipal van de gemeente waar je gaat wonen, binnen 30 dagen nadat de eerste drie maanden voorbij zijn. Je toont je paspoort of identiteitskaart en legt een verklaring af dat je werkt, over voldoende middelen beschikt of voldoende verzekerd bent. De pagina noemt als minimale verwerkingstijd één maand.

Dat zijn gegevens van de AIMA-site op het moment van schrijven. Procedures bij gemeenten verschillen in de praktijk en kunnen veranderen, dus kijk op de pagina van de AIMA en bel of mail je gemeente voordat je gaat. Het stuk is relevant voor je geldzaken, want sommige banken en verhuurders vragen ernaar als bewijs dat je er woont.

NIF, bankrekening en de eerste papieren

Het tweede papier is het NIF, het Portugese fiscale nummer. Zonder dat nummer open je geen contract voor stroom of internet en koop je geen woning. Je vraagt het aan bij een Finanças-kantoor, of via het portaal van de Portugese belastingdienst. Wie niet in Portugal woont, hoeft volgens de informatie die we raadpleegden meestal geen fiscaal vertegenwoordiger te benoemen als hij in een EU-land of EER-land woont; die verplichting geldt vooral voor mensen uit landen buiten de EU. Controleer dat voor je eigen geval op de site van de Portugese belastingdienst of laat het je adviseur doen.

Een Portugese bankrekening is geen wettelijk vereiste voor een EU-burger, maar in de praktijk wel nodig: de hypotheek wordt in Portugal afgeschreven, rekeningen van nutsvoorzieningen lopen via incasso, en een bank vraagt bij een lening bijna altijd dat je je salaris of de aflossing via hen laat lopen. Wie voor het eerst een rekening opent, brengt doorgaans het NIF, een identiteitsbewijs, een adresbewijs en een bewijs van inkomen mee. Welke stukken precies, verschilt per bank.

Reken erop dat dit allemaal tijd kost. Het loont om NIF en bankrekening te regelen vóór je een bod doet, niet erna. De documentengids laat zien welke stukken een Portugese bank bij een hypotheekaanvraag vraagt.

Verhuizen of Nederlands ingezetene blijven: waar het in de bank om gaat

De vraag die banken eerst stellen, is waar je fiscaal woont. Dat bepaalt hoe je inkomen wordt bekeken en welke grenzen ze hanteren. Hoe dat werkt voor Nederlanders, staat in de gids over hypotheek voor Nederlanders. In het kort zie je twee situaties.

In de eerste blijf je ingezetene van Nederland en koop je in Portugal een tweede woning. Je inkomen komt uit Nederland, je woont er (nog) niet, en voor de bank is het een lening aan iemand die buiten Portugal woont. In de tweede verhuis je echt, je krijgt een Portugees adres en vaak ook Portugees inkomen, en het huis wordt je permanente woning.

Het Banco de Portugal beveelt geldverstrekkers aan om de lening te begrenzen op 90 procent van de waarde (de laagste van koopprijs en taxatie) bij je eigen, permanente woning, en op 80 procent voor andere doelen, zoals een tweede woning. Dat is een aanbeveling en geen wet, en een bank mag strenger zijn. Je ziet dus meteen waarom het ertoe doet: wie echt verhuist, kan in principe met minder eigen geld toe, maar moet de bank wel overtuigen dat het huis daadwerkelijk zijn hoofdverblijf wordt. Vraag de bank hoe ze dat beoordeelt, en leg het antwoord vast.

Welk inkomen telt een Portugese bank mee?

Een Portugese bank kijkt naar wat je maandelijks kunt dragen en hoe zeker dat inkomen is. Een vast Nederlands loondienstcontract telt anders dan een Portugees contract van pas drie maanden, en een zelfstandige met een kort verleden telt weer anders. Banken zeggen vaak dat ze een inkomen dat je nog niet hebt, zoals een baan die in Portugal pas begint, met voorzichtigheid benaderen. Hoe voorzichtig verschilt per bank en per profiel.

Een paar vuistregels. Wie op afstand voor een Nederlandse werkgever blijft werken, toont dat meestal met een werkgeversverklaring en recente loonstroken. Wie als zelfstandige verhuist, krijgt in de regel gevraagd om een aantal jaren aan aangiftes of jaarcijfers. Wie pensioen of een uitkering heeft, toont de jaaropgave. De stukken die je nodig hebt, staan ook weer in de documentengids.

Wat voor Nederlanders relevant is: banken rekenen de lening aan de hand van een stresstest op een hogere rente, en je lasten mogen daarbij niet te groot worden ten opzichte van je inkomen. Hoeveel ruimte je op die manier hebt, laat de gids over hoeveel je kunt lenen zien. Denk er ook aan dat een inkomen in euro geen wisselkoersrisico geeft, maar een inkomen in een andere valuta wel.

Tot slot: wie met een partner verhuist, moet laten zien hoe het inkomen van beiden wordt gebruikt. Als de ene partner in Nederland blijft werken of een andere woonplaats heeft, speelt dat mee, en dat komt in de praktijk regelmatig voor.

Afmelden in Nederland en wat dat niet automatisch regelt

Verhuis je echt, dan meld je je in Nederland af. Volgens de Rijksoverheid moet je dat doorgeven aan je gemeente als je binnen een jaar langer dan acht maanden in het buitenland verblijft, ook als je je Nederlandse huis aanhoudt. Je gemeente schrijft je dan uit de Basisregistratie Personen (BRP) en je staat daarna geregistreerd als niet-ingezetene. Je kunt de aangifte vanaf vijf dagen voor je vertrek doen en een datum achteraf kun je niet doorgeven. Bewaar het bewijs van uitschrijving, want je hebt het bij meerdere instanties nodig.

Belangrijk is wat dit niet regelt. De acht maanden gaan over je registratie bij de gemeente. Of je voor de Belastingdienst als inwoner van Nederland geldt of als buitenlands belastingplichtige, hangt van andere feiten af: waar je huis staat, waar je gezin woont, waar je werkt. Het kan dus voorkomen dat je uitgeschreven bent en toch in Nederland belastingplichtig blijft, of andersom. Laat dat beoordelen door een Nederlandse fiscalist, zeker als je een Nederlands huis aanhoudt.

Vraag voor je vertrek ook een DigiD aan en activeer die, adviseert de Belastingdienst, want het contact met overheidsorganisaties loopt daarna vaak digitaal. En denk aan je zorgverzekering, pensioen en AOW-opbouw: die vallen buiten wat wij als hypotheekadviseur beoordelen. De pagina van de Rijksoverheid over wat je moet regelen als je emigreert, is een goede checklist, en voor de zorg verwijs je door naar de instanties zelf.

Belasting in één alinea, en waar je een specialist voor nodig hebt

Het stuk belasting valt buiten wat wij adviseren, maar je moet weten waar de valkuilen zitten. Je belastingwoonplaats bepaalt in welk land je over je wereldinkomen betaalt, en Nederland en Portugal hebben een verdrag om dubbele belasting te beperken. Hoe dat uitpakt voor je pensioen, je huur of je bedrijf, hangt af van je situatie.

Het Portugese NHR-regime, dat jarenlang een gunstig tarief gaf aan nieuwkomers, is gesloten voor nieuwe aanmeldingen; wat dat voor jou betekent, lees je in de gids over het einde van het NHR. Er bestaat een opvolger met een veel beperktere doelgroep. Reken er niet op zonder dat een Portugese fiscalist heeft bevestigd dat jij eronder valt.

Het grote ding voor een huiseigenaar is het jaarlijkse IMI. Hoe dat werkt, staat in de gids over IMI en AIMI. Laat voor het geheel, inclusief wat je Nederlandse en Portugese aangifte betekenen, één fiscalist met kennis van beide landen kijken.

Je Nederlandse woning: aanhouden, verhuren of verkopen

De geldkant van emigreren zit voor veel mensen in hun Nederlandse huis. Er zijn drie keuzes, en elk heeft consequenties voor je Portugese financiering.

Aanhouden. Je Nederlandse hypotheek blijft lopen en telt mee in wat een Portugese bank ziet als vaste lasten. Houd je het huis leeg of gebruik je het zelf, dan blijven de kosten voor jou. Een deel van de hypotheekvoorwaarden vraagt toestemming van je geldgever als je naar het buitenland verhuist of het huis verhuurt; vraag dat vooraf.

Verhuren. Verhuurinkomsten kunnen helpen, maar banken tellen ze vaak maar gedeeltelijk of niet mee, zeker zolang er nog geen huurder is. Verhuren heeft eigen regels en belastingen, ook voor Nederlanders die in het buitenland wonen.

Verkopen. Dan komt de overwaarde vrij, maar pas na de levering. Hoe je de periode daarvoor overbrugt, staat in de gids over overbruggen tussen verkoop en aankoop. En wil je het huis later verkopen terwijl je in Portugal woont, dan hangt de fiscale behandeling af van je woonplaats op dat moment; vraag dat vooraf aan een Nederlandse fiscalist.

Wat je ook kiest, leg het vast voordat je een CPCV tekent. Een bank wil weten waar je eigen inbreng vandaan komt en hoeveel je maandelijks houdt, en die twee antwoorden hangen aan wat je met je Nederlandse huis doet.

Zorg, pensioen en andere praktische zaken die geld kosten

Naast huisvesting zijn er posten die in een emigratiebegroting vaak ontbreken. Je zorgverzekering werkt na emigratie anders: wie in Portugal gaat wonen, valt voor de zorg doorgaans onder andere regels dan in Nederland, afhankelijk van of je werkt, een pensioen of uitkering ontvangt en waar je verzekerd bent. Wij kunnen dat niet voor je beoordelen. Vraag het bij de Nederlandse instanties die erover gaan, zoals de Sociale Verzekeringsbank, en bij het Portugese zorgstelsel, en reken de kosten in je maandbudget mee.

Voor een bank telt ook wat je overhoudt. Een Portugese geldverstrekker kijkt naar je vaste lasten, en ook naar het feit dat nieuwkomers vaak eerst een tijd huren voordat ze kopen. Dat is een verstandige route: huur eerst een of twee seizoenen in de streek waar je wilt wonen, zodat je weet of de plek bij je past, voordat je een CPCV tekent. De kosten van die huur zijn geen weggegooid geld, ze zijn de prijs van een betere beslissing.

Tot slot: denk aan de periode waarin alles tegelijk loopt, zoals je inkomen dat nog niet zeker is, een huis dat nog niet verkocht is en een verhuizing die dubbele lasten geeft. Reken die maanden door met een reserve, en plan niet op de lopende kosten zonder buffer.

Lees verder over Portugal

• Kan ik als Nederlander een hypotheek krijgen in Portugal?
• Hoeveel kan ik lenen voor een Portugese hypotheek?
• Eerst Portugal kopen, dan je Nederlandse woning verkopen